Trust Deed Review

WaiWh 01

Ngati Porou Trust Deed Review

Kia ora tatou 

Ko tenei whakatakotoranga korero, he hitori e pa ana ki Te Taurahere o Ngati Porou ki Poneke. Ko maua anake ko taku rangatira, a Te Koingo pea etahi o nga pakeke kei te ora tonu hei whakatakoto i enei korero. No mua noa atu i te wa o 1983 te tunga o te Taurahere o Ngati Porou ki Poneke. Kaore ano te Runanganui kia tu i taua wa. I whakaturia e matou, nga kaiarahi me nga pakeke o Ngati Porou e noho nei ki Poneke, te Taurahere, hei whakahaere i nga take e pa ana ki a NP e noho nei i te taone nui o Poneke. Naaku i whakaingoa te ‘Taurahere’ i runga i te whakatauki tino ataahua, a to matau pakeke, a Hanara Te Ohaki (Nehe) Reedy.
 
Anei te whakatauki: ‘He muka tatou no te taura-here-tangata a Tane’.
 
I tikina atu tenei wahanga o te whakatauki ‘te taurahere’ hei upoko karangatanga mo tatau e kaha nei ki te pupuri i te mana o Ngati Porou ki Poneke: Ko Ngati Porou te taura tangata. Ko nga uri katoa nga muka o taua taura.
 
I te tau 1984, ka timata te Kawanatanga o Reipa ki te whakatakoto i te kaupapa whakatu Runanga. I te tau 1984, ka tu he hui ki Ruatoria. Ka aminetia he Runanga mo Ngati Porou hei tiaki, hei whakatipu nga mahi moni, nga tikanga, me nga huarahi matauranga mo Ngati Porou.
 
I te tau 1987, ka whakamanatia te Runanga o Ngati Porou. Te Whakatau a te Karauna ki a Ngati Porou i raro i te Mana o Te Tiriti-o-Waitangi. Kia taea ai te makere mai o nga painga (moni + whenua + etahi atu…) mai i te Karauna ki te Runanganui o Ngati Porou, me tautokohia e te 75% o te iwi o Ngati Porou.   Ahakoa kua horapa te nuinga (70,000+) ki te whenua, kotahi tonu te whakaaro, me tautoko!  Ngawari noa iho te ekenga, ki te 90% i tautoko i etahi wahi.  I takahia a Aotearoa nei - me Ahitereiria ano hoki, e te Runanga, ki te tatau i te hunga tautoko. I hainatia te Whakatau i te tau 2010, a harikoa ana a Ngati Porou. Na Ngati Porou-whanui i hapai te kaupapa i u ai ki uta!

Heoi, i te turanga o te Runanganui, wareware ana te nuinga o Ngati Porou kei te motu e noho ana. Katia mai matou ki waho i nga korerorero, i nga whakawhitiwhiti whakaaro, i nga whakatau e pa ana ki te katoa o nga whakahaere o te Runanganui. Katia mai matou ki te wahanga putea e ahei ana ki a matou!  I te taha poti, katia mai te nuinga o Ngati Porou i nga whakatau tino taurekareka a te Runanganui, ara, he whakauaua te mahi rehita kia hoha ai te tangata. A, kua kore e poti!
Ta matou wananga, kaore te Runanganu i te aro ake ki a Ngati Porou kei te whenua e noho ana - ara, ki a Ngati Porou kei waho i te Rohe Kaenga o Potikirua ki te Te Toka a Taiau.

Ko Te Taura Here o Ngati Porou ki Poneke tenei e tono nei kia hurihia nga ture o te Ngati Porou Trust Deed.  Anei te putake o nga tono:

  1. Kia whakaturia he Mahere mo te tuari haere i nga moni.
  2. Kia whakatikaina te Manawa Pouroto o Te Runanganui.
  3. Kia huria te ihu o te waka.

Sir Tamati Reedy
Chairman
Te Taurahere o Ngati Porou ki Poneke

Click here for the english translation to Sir Tamati's korero.

  • 22 March 2017

  • B Taare